विशेष रिपोर्ट : कांग्रेस विभाजनको संघारमा : विधान, नेतृत्व र भविष्यको लडाइँ
काठमाडौं । नेपाली कांग्रेस इतिहासकै सबैभन्दा गम्भीर आन्तरिक संकटमा प्रवेश गरेको छ। पार्टीभित्रको महाधिवेशन विवाद अब सामान्य असहमति होइन, औपचारिक विभाजनको पूर्वसंकेत बनेको छ। महामन्त्री गगन थापा र विश्वप्रकाश शर्माले पुस २७ र २८ गते काठमाडौंमा विशेष महाधिवेशन गर्ने घोषणा गरेसँगै कांग्रेस खुला द्वन्द्वको चरणमा पुगेको हो।
विवादको केन्द्र : विधान कि शक्ति ?
महामन्त्रीद्वयले पार्टी विधानको धारा १७(२) को हवाला दिँदै ५४ प्रतिशत महाधिवेशन प्रतिनिधिको हस्ताक्षर पुगेकाले विशेष महाधिवेशन अनिवार्य भएको दाबी गरेका छन्। उनीहरूको आरोप छ—केन्द्रीय समितिमा महाधिवेशन गर्न नचाहनेहरूको बहुमत भएकाले विधानलाई लत्याउँदै वैशाखमा नयाँ मिति घोषणा गरिएको हो।
महामन्त्रीहरूको तर्क स्पष्ट छः
विधानभन्दा माथि कुनै पद र कुनै नेतृत्व हुन सक्दैन।
तर संस्थापन पक्ष, विशेषतः सभापति शेरबहादुर देउवा, यो तर्क स्वीकार्न तयार देखिँदैनन्।
देउवा पक्षको कडा चेतावनी
घटनाक्रमकै बीच सभापति देउवाले पार्टी कार्यालयका मुख्यसचिवमार्फत विज्ञप्ति निकाल्दै विशेष महाधिवेशन रोक्न चेतावनी दिएका छन्। विज्ञप्तिमा महामन्त्रीलाई विशेष महाधिवेशन आह्वान गर्ने अधिकार नभएको उल्लेख छ।
देउवा पक्षको ठहरः
महाधिवेशन बोलाउने अधिकार केन्द्रीय समितिलाई मात्र
विशेष महाधिवेशनका नाममा गरिने गतिविधि विधानविपरीत
सहभागी नहुने नेता–कार्यकर्तालाई स्पष्ट निर्देशन
यो कदमलाई पार्टीभित्र अनुशासनभन्दा माथिको नियन्त्रण प्रयास का रूपमा हेरिएको छ।
दुई समानान्तर शक्ति केन्द्र
एकातिर, संस्थापन पक्ष औपचारिक संरचना र संसाधन नियन्त्रणमा छ।
अर्कोतिर, महाधिवेशन पक्षधरले १८ वटा उपसमिति गठन गर्दै समानान्तर संगठन निर्माणको संकेत दिएका छन्।
राजनीतिक विश्लेषकहरू भन्छन्—
“यो अवस्था जारी रहे कांग्रेस एक पार्टी भएर रहँदैन, दुई धारमा बाँडिन्छ।”
इतिहासको पुनरावृत्ति ?
२०५८ सालको कांग्रेस विभाजन स्मरणीय छ। त्यतिबेला सत्ता र व्यक्तित्वको टकराव थियो, अहिले भने विधान, वैधता र पुस्तान्तरणको लडाइँ छ। यही कारण अहिलेको संकट अझ खतरनाक मानिएको छ।
अबका सम्भावित मार्गचित्र
१. समझदारीको बाटो
वरिष्ठ नेताको मध्यस्थतामा समाधान सम्भव भए पनि सम्भावना कमजोर।
२. समानान्तर गतिविधि
विशेष महाधिवेशन पक्षधर र संस्थापन पक्ष आ–आफ्नै बाटोमा। पार्टी नाम एउटै, व्यवहार फरक।
३. कारबाही र प्रतिकार
महामन्त्रीमाथि कारबाही भए पार्टी नैतिक संकटमा।
४. औपचारिक विभाजन
अदालत र निर्वाचन आयोगसम्म पुग्ने सम्भावना।
कसको जित, कसको हार ?
संरचनागत शक्ति देउवातर्फ
नैतिक समर्थन र युवा आकर्षण गगन–विश्वप्रकाशतर्फ
निर्णायक तत्व ः महाधिवेशन प्रतिनिधिको व्यवहार
कांग्रेसको इतिहास भन्छ—संगठित पक्ष प्रायः जित्छ, तर सही पक्षले राजनीति बदल्छ।
निष्कर्ष
नेपाली कांग्रेस अहिले केवल पार्टीगत संकटमा छैन, यो लोकतान्त्रिक संस्कारको परीक्षा हो।
विधान जित्ने कि शक्ति ? पुस्तान्तरण हुने कि यथास्थिति ?
आउँदो केही हप्ता नेपाली कांग्रेसको मात्र होइन, देशको राजनीतिक दिशाको पनि निर्णायक मोड बन्नेछ ।
महामन्त्रीद्धय गगन थापा र विश्वप्रकाश शर्माको विज्ञप्ति :
पार्टी कार्यालयबाट निकालिएको संस्थापन पक्षको विज्ञप्ति :
क्याटेगोरी : देश
थप समाचार
धेरै पढिएका
प्रतिक्रिया